- Onmisbare schakels: Samen soci...Onmisbare schakels: Samen sociale initiatieven versterken
Onmisbare schakels: Samen sociale initiatieven versterken
Grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd, zoals sociale ongelijkheid, bestaansonzekerheid en afnemende cohesie, vragen om een gezamenlijke aanpak. De overheid kan dit niet alleen oplossen. En de markt biedt niet altijd een antwoord. Daarom is samenwerking tussen overheden, bedrijven, burgers, sociaal-maatschappelijke organisaties, koepel- en kennisorganisaties essentieel. Sociaal-maatschappelijke organisaties spelen hierin een unieke rol. Met al hun vrijwilligers staan ze dichtbij mensen en zijn ze een onmisbare aanvulling op formele instanties. Ze werken over domeinen heen, bevorderen verbinding en overbruggen verschillen. Dit versterkt de veerkracht van de samenleving en helpt ons beter omgaan met mogelijke crises. Het is daarom belangrijk om nú aan een samenleving te bouwen waarin deze organisaties een volwaardige plek hebben en hun diversiteit wordt gewaardeerd.
Sociaal-maatschappelijke organisaties zijn onmisbare schakels in onze samenleving:
Cookies verplicht
Accepteer de rapportage en marketing cookies om deze media te bekijken.
Bekijk media in een nieuw tabbladOpent in een nieuwe tabHighlights actuele ontwikkelingen
Sinds 2025 komen we regelmatig samen met sociale initiatieven, gemeenten, fondsen, ministeries en andere partners en werken we gezamenlijk aan de vraag: hoe zorgen we ervoor dat maatschappelijke initiatieven de erkenning, positie en ondersteuning krijgen die nodig zijn om hun belangrijke rol in de samenleving te kunnen blijven vervullen? Deze samenwerking heeft de afgelopen periode geleid tot een aantal belangrijke stappen.
Drie hightlights van de actuele ontwikkelingen:
Onmisbare schakels in onze samenleving
Sociaal-maatschappelijk organisaties, ofwel sociale initiatieven, spelen van oudsher een cruciale rol in onze samenleving. Gedreven door gemeenschapskracht en solidariteit, zetten zij zich met vele vrijwilligers in voor onderlinge verbondenheid en oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Deze organisaties opereren echter in een samenleving die steeds meer onder druk staat.
Waarom nu versterken?
Grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd – zoals sociale ongelijkheid, bestaansonzekerheid en afnemende cohesie – vragen om een gezamenlijke aanpak. De overheid kan dit niet alleen oplossen, burgers hebben zelf vaak onvoldoende steun in hun directe omgeving en de markt biedt niet altijd een antwoord. Daarom is samenwerking tussen overheden, bedrijven, burgers, sociaal-maatschappelijke organisaties, koepel- en kennisorganisaties essentieel.
Sociale initiatieven zijn hierin onmisbaar. Met al hun vrijwilligers staan ze dichtbij mensen en zijn ze een onmisbare aanvulling op formele instanties. Ze werken over domeinen heen, bevorderen verbinding en overbruggen verschillen. Dit versterkt de veerkracht van de samenleving en helpt ons beter omgaan met crises. Het is daarom belangrijk om nú ecosystemen uit te breiden en te versterken waarin deze organisaties een volwaardige, toekomstbestendige plek hebben en hun diversiteit wordt gewaardeerd.
Samenwerking en gedeeld eigenaarschap
Om hieraan te bouwen, hebben we sinds 2025 een start gemaakt met het nader bij elkaar brengen van een groep van afgevaardigden vanuit alle belanghebbende actoren: sociale initiatieven, fondsen, landelijke en lokale overheden, gemeenschappen, bedrijven en koepel- en kennisorganisaties op paleis Noordeinde.
We kwamen op diverse momenten bij elkaar en deden onderzoek onder sociale initiatieven en stakeholders. Samen hebben we drie kansrijke oplossingsmodules gedefinieerd, waar verschillende actielijnen uit volgen, waarbij het belang van samenwerking en gedeeld eigenaarschap van overheden, maatschappelijk initiatief en bedrijfsleven voorop staat.
Wat zijn de doelen & oplossingsrichtingen?
Het doel is om te komen tot een samenleving waarin sociaal-maatschappelijke initiatieven structureel worden erkend als cruciale actoren in de samenleving. Waarbij het unieke karakter en de waarde van deze onmisbare schakels wordt gekoesterd, zij een stem hebben in besluitvorming én toegang tot langdurige en passende financiering. Alleen zo bouwen we samen aan een toekomstbestendige samenleving waarin verbondenheid en veerkracht centraal staan. Hiervoor is nodig:
- Plek aan tafel
Sociale organisaties moeten kunnen meepraten en krijgen een gelijkwaardige plek aan tafel bij overheid en bij fondsen over bijvoorbeeld de aanpak van maatschappelijke problemen. Niet pas aan het eind, maar vanaf het begin. Ook zijn zij betrokken bij besluitvorming.
- Passende en structurele financiering
Sociale organisaties hebben financiering nodig die beter past bij hun werk en langduriger van aard is. Met meer ruimte om middelen daar te besteden waar het nodig is en te bouwen aan een sterke organisatie.
- Minder regeldruk
Sociale organisaties hebben te maken met minder administratie en minder ingewikkelde regels, ook om gemakkelijker toegang te krijgen tot financiering. Dat geeft ruimte om het verschil te maken.
Highlights actuele ontwikkelingen Onmisbare Schakels
Sinds 2025 komen we regelmatig samen met sociale initiatieven, gemeenten, fondsen, ministeries en andere partners en werken we gezamenlijk aan de vraag: hoe zorgen we ervoor dat maatschappelijke initiatieven de erkenning, positie en ondersteuning krijgen die nodig zijn om hun belangrijke rol in de samenleving te kunnen blijven vervullen? Deze samenwerking heeft de afgelopen periode geleid tot een aantal belangrijke stappen. Drie highlights van de actuele ontwikkelingen zijn:
1. Aanname resolutie belang maatschappelijk initiatief onder alle gemeentes in Nederland
Op 18 maart 2026 tijdens de ronde tafelbijeenkomst deed voormalig VNG-directeur Leonard Geluk de toezegging dat eigenaarschap voor het versterken van sociaal-maatschappelijke organisaties op gemeenteniveau bekrachtigd kon worden op het VNG-congres van 29 en 30 september 2026. Dat is gebeurd!
Tijdens het VNG-congres van 29 en 30 september 2026 onderstreepte een overweldigende 98% van de gemeenten dit door tijdens de ALV op het VNG-congres de resolutie 'We doen het samen' aan te nemen. Met deze resolutie zeggen gemeenten dat sociale initiatieven een stem aan tafel verdienen, net als toegang tot passende, langjarige financiering én dat gemeenten zich committeren om regeldruk te verminderen.
De VNG gaat deze voornemens het komende jaar samen met fondsen, betrokken coalities en vele anderen uitwerken in een uitvoeringsagenda. Hiervoor hebben de We Doen Het Samen-coalitie, Participatiecoalitie welzijn, zorg & hulp, Coalitie Duurzame Vrijwillige Inzet, Oranje Fonds en FIN - Branchevereniging van fondsen en foundations een intentieverklaring getekend. Zodat dit echt gaat werken voor mensen in buurten en wijken.
2. Erkenning rol maatschappelijk initiatief binnen de weerbaarheidsopgave
Tijdens de Ronde tafel bijeenkomst op 18 maart 2026 werd onderstreept dat sociale initiatieven een onmisbare rol vervullen in het weerbaar maken van de samenleving. Dat lokale weefsel zorgt (mede) voor een meer veerkrachtige en weerbare samenleving. Hier staat het erkennen van die rol, plek aan tafel, centraal. Net als de noodzakelijke blijvende ondersteuning, zodat zij die rol kunnen blijven spelen, ook ten tijde van crises.
Dit heeft tot nu geleid tot:
- Koepelorganisaties van o.a. bewonersinitiatieven zitten nu daadwerkelijk aan tafel o.a. bij het Programma Noodsteunpunten van de NIPV. Hierin wordt het belang van duurzame financiering van ontmoetingspunten verder geagendeerd.
- Als Oranje Fonds zijn we aangesloten als maatschappelijk partner bij de aankomende Nationale Weerbaarheidstop in 2026. Vanuit Onmisbare Schakels en onze ondersteunende rol aan maatschappelijk initiatieven, is het belangrijk dat juist deze lokale kracht van de samenleving erkend en versterkt wordt. En aangesloten wordt bij de overheid brede aanpak op weerbaarheid.
Via deze route worden twee manieren van werken verbonden: top-down (plannen overheden, formele crisisstructuren, beleid, budgetten, instrumenteel) en bottom-up (sociaal-maatschappelijk veld). Voor ons als Oranje Fonds is de aanwezigheid van partners en specifiek sociale initiatieven bij deze top van grote waarde om samen mee te denken over de koers van de weerbaarheidsopgave.
- Naar verwachting organiseert de VNG in het voorjaar van 2027 een “Dag van de Maatschappelijke Weerbaarheid”, waar sociale initiatieven en hun lokale rol voor de weerbare samenleving, in samenwerking met gemeentes, weer op de agenda staat.
3. Inrichting van het Gemeenschapsfonds
De inrichting van een Gemeenschapsfonds is een sterke impuls voor toegankelijke financiering voor de sector. Dit linkt daarmee direct aan één van de oplossingsmodules vanuit Onmisbare schakels. In het regeerakkoord is incidenteel € 200 miljoen opgenomen, voor het instellen van een Gemeenschapsfonds voor ontmoetingsplekken, voor een periode van vier jaar (per 2027). Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijk relaties, die het Gemeenschapsfonds uitvoert, richt dit fonds samen met de sector in. Hierbij hebben sociale organisaties een duidelijke plek aan tafel, onder andere via de We Doen Het Samen-coalitie.
Verandering via samenwerking
Het Oranje Fonds heeft een aanjagende rol en draagt bij aan het faciliteren van gesprekken en acties van en met betrokken stakeholders, inclusief bestaande netwerken en coalities die aan (meerdere van) deze oplossingen werken. Als juist ook die acties verder worden versterkt, worden de uitkomsten van dit traject alleen maar groter.
Betrokken stakeholders
- Een groot aantal fondsen actief binnen het sociaal domein;
- Sociaal-maatschappelijke organisaties actief op thema's van kansengelijkheid, buurtbetrokkenheid en vrijwillige zorg/mentale gezondheid;
- Koepel & kennisorganisaties;
- Rijksoverheid*, lokale overheden en regio/provincies (o.a. Vereniging Nederlandse Gemeentes, Interprovinciaal Overleg).
*Vanuit de rijksoverheid betrokken ministeries: Ministerie van Binnenlandse Zaken, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ministerie van Financiën, Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, Ministerie van Sociale zaken en werkgelegenheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid; - Bedrijven en bedrijfsfondsen;
- Vertegenwoordigers van meerdere coalities actief rondom sociale initiatieven zoals de Coalitie Duurzame Vrijwillige Inzet, Coalitie We Doen Het Samen, Participatiecoalitie Welzijn, zorg en hulp, Nationale coalitie EentegenEenzaamheid.
Volg het Oranje Fonds op LinkedIn en deze pagina voor updates.
