Onmisbare schakels: Samen sociale initiatieven versterken

Onmisbare schakels in onze samenleving 

Sociaal-maatschappelijk organisaties, ofwel sociale initiatieven, spelen van oudsher een cruciale rol in onze samenleving. Gedreven door gemeenschapskracht en solidariteit, zetten zij zich met vele vrijwilligers in voor onderlinge verbondenheid en oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Deze organisatie opereren echter in een samenleving die steeds meer onder druk staat. 

Waarom nu versterken? 

Grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd – zoals sociale ongelijkheid, bestaansonzekerheid en afnemende cohesie – vragen om een gezamenlijke aanpak. De overheid kan dit niet alleen oplossen, burgers hebben zelf vaak onvoldoende steun in hun directe omgeving en de markt biedt niet altijd een antwoord. Daarom is samenwerking tussen overheden, bedrijven, burgers, sociaal-maatschappelijke organisaties, koepel- en kennisorganisaties essentieel. 

Sociale initiatieven zijn hierin onmisbaar. Met al hun vrijwilligers staan ze dichtbij mensen en zijn ze een onmisbare aanvulling op formele instanties. Ze werken over domeinen heen, bevorderen verbinding en overbruggen verschillen. Dit versterkt de veerkracht van de samenleving en helpt ons beter omgaan met crises. Het is daarom belangrijk om nú ecosystemen uit te breiden en te versterken waarin deze organisaties een volwaardige, toekomstbestendige plek hebben en hun diversiteit wordt gewaardeerd. 

Hoe hieraan te werken? 

Om hieraan te bouwen, hebben we in 2025 een start gemaakt met het nader bij elkaar brengen van een groep van afgevaardigden vanuit alle belanghebbende actoren: sociale initiatieven, fondsen, landelijke en lokale overheden, gemeenschappen, bedrijven en koepel- en kennisorganisaties. We kwamen op diverse momenten bij elkaar en deden onderzoek onder sociale initiatieven en stakeholders. Samen hebben we negen kansrijke oplossingsrichtingen geïdentificeerd binnen drie oplossingsmodules, die we de komende periode willen verder brengen. 

Het Oranje Fonds heeft een aanjagende rol en draagt bij aan het faciliteren van gesprekken en acties van en met betrokken stakeholders, inclusief bestaande netwerken en coalities die aan (meerdere van) deze oplossingen werken. Als juist ook die acties verder worden versterkt, worden de uitkomsten van dit traject alleen maar groter. 

Wat is het doel? 

Het doel is om te komen tot een samenleving waarin sociaal-maatschappelijke initiatieven structureel worden erkend als cruciale actoren in de samenleving. Waarbij het unieke karakter en de waarde van deze onmisbare schakels wordt gekoesterd, zij een stem hebben in besluitvorming én toegang tot langdurige en passende financiering. Alleen zo bouwen we samen aan een toekomstbestendige samenleving waarin verbondenheid en veerkracht centraal staan. Hiervoor is nodig: 

1. Plek aan tafel 
   
   Sociale organisaties moeten kunnen meepraten en krijgen een gelijkwaardige plek aan tafel bij overheid en bij fondsen over bijvoorbeeld de aanpak van maatschappelijke problemen. Niet pas aan het eind, maar vanaf het begin. Ook zijn zij betrokken bij besluitvorming.
   
   
2. Passende en structurele financiering 
   
   Sociale organisaties hebben financiering nodig die beter past bij hun werk en langduriger van aard is. Met meer ruimte om middelen daar te besteden waar het nodig is en te bouwen aan een sterke organisatie.
   
   
3. Minder regeldruk 
   
   Sociale organisaties hebben te maken met minder administratie en minder ingewikkelde regels, ook om gemakkelijker toegang te krijgen tot financiering. Dat geeft ruimte om het verschil te maken. 

Rondetafelbijeenkomst 18 maart 2026

Op 18 maart 2026 vond een derde bijeenkomst plaats, ditmaal weer op paleis Noordeinde, in aanwezigheid van Koningin Maxima en minister Heerma van Binnenlandse Zaken. Een inspirerende bijeenkomst om sociale initiatieven te versterken langs de oplossingsmodules die uit de eerdere bijeenkomsten en onderzoek zijn gekomen. 

Met 140 stakeholders reflecteerden we op de stappen die we met elkaar hebben gezet. Ook spraken we over vervolgstappen en concrete acties binnen verschillende oplossingsrichtingen. Het was waardevol om het gezamenlijk gevoelde belang en ambitie te (blijven) benadrukken, het netwerk verder te versterken en mogelijkheid te bieden om kennis en verdere ideeën uit te wisselen. 

Programma 

Minister Heerma van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bevestigde de lokale kracht van het sociaal-maatschappelijk initiatief en sprak over verdere steun en het belang van het samen met het veld ontwerpen van het nieuwe Gemeenschapsfonds. Sociaal initiatiefnemer Tahmina Ashraf illustreerde het belangrijke werk van sociaal initiatiefnemers in de praktijk. Haar stichting Voice of All Women verbindt mensen op succesvolle wijze; met gelijkwaardige dialoogsessies. Die gelijkwaardigheid was tevens een uitnodiging & motivator voor de deelsessie gesprekken. ​ 

Keynote door Karen van Oudenhoven

Tijdens een plenaire start sprak Karen van Oudenhoven, directeur van het SCP, over de kracht en het belang van sociale organisaties voor de samenleving. Zij gaf een inspirerende keynote, die hier is terug te kijken:

Betrokken stakeholders

• Een groot aantal fondsen actief binnen het sociaal domein;
• Sociaal-maatschappelijke organisaties actief op thema's van kansengelijkheid, buurtbetrokkenheid en vrijwillige zorg/mentale gezondheid;
• Koepel & kennisorganisaties;
• Rijksoverheid*, lokale overheden en regio/provincies (o.a. Vereniging Nederlandse Gemeentes, Interprovinciaal Overleg).
  *Vanuit de rijksoverheid betrokken ministeries: Ministerie van Binnenlandse Zaken, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ministerie van Financiën, Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, Ministerie van Sociale zaken en werkgelegenheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid;
• Bedrijven en bedrijfsfondsen;
• Vertegenwoordigers van meerdere coalities actief rondom sociale initiatieven zoals de Coalitie Duurzame Vrijwillige Inzet, Coalitie We Doen Het Samen, Participatiecoalitie Welzijn, zorg en hulp, Nationale coalitie EentegenEenzaamheid.

Volg het Oranje Fonds op LinkedIn en deze pagina voor updates.